با توجه به آيات فوق معلوم مىشود كه قرآن دو گونه نزول داشته است . حال سؤال در اين است كه آيا نزول دفعى قرآن از عالم الوهيت مستقيماً به قلب مبارك پيامبر بوده است يا اول به عالم زمين و به عبارت ديگر به آسمان زمين بوده و سپس به قلب وى نازل گشته است ؟ اگر گفته شود قرآن يك‌باره به قلب مبارك پيامبراكرم نازل شده است سؤال مىشود پس چرا رسول اكرم به تدريج ابلاغ كردند ؟ ديگر اينكه آياتى كه بيانگر نزول تدريجى هستند چگونه معنى مىشود ؟ مفسرين در جواب اين سوال گفته‌اند : نزول دفعى قرآن از عالم الوهيت به آسمان زمين ( سماءالدنيا ) بوده و از آنجا نزول تدريجى آن شروع شده است . « 1 » ولى اين مطلب از آيات قرآن استنباط نمىشود زيرا بعضى از آيات صراحتاً بيانگر انزال قرآن بر حضرت رسول اكرم است مانند آيات زير هُوَالَّذى انْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ . . . ( 2 / 106 ) انَّا انْزَلْنا الَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما اريكَ اللَّهُ « 2 » ( 4 / 105 ) بنابراين يقيناً نزول دفعى قرآن يكباره بر قلب پيامبراكرم بوده است . با اين توضيح كه نزول دفعى و انزالى قرآن كريم نزول جمعى بوده و نزول تدريجى و تنزيلى آن نزول تفصيلى بوده است . در نزول جمعى انوار و عظمت و بركات قرآن به شكل كلى و جمعى بر قلب مبارك حضرت رسول اكرم نازل مىشود بدون اينكه به نكات ريز و جزئى آن توجه بشود . ولى در نزول تفصيلى ، آن حقايق كلى بازشده و جزء به جزء در عالم خارج تحقق پيدا مىكند . بدين جهت حكما مىفرمايند : تشخّص مُساوق جزئيت است . همانگونه كه يك مهندس

--> ( 1 ) - رجوع شود به كتاب ، الاتقان ، ج اول ( 2 ) - همچنين است آيات 48 سوره 5 و آيه 50 و 48 و 47 سوره 29